Sivrihisar'da tarihi taş evlerde çatı ve cephe onarımı

Sivrihisar, Eskişehir'in doğusunda, Ankara yolu üzerinde yer alan ve tarihi dokusuyla öne çıkan bir ilçedir. Ahşap direkleriyle bilinen Sivrihisar Ulu Camii, ilçedeki taş evler ve yakınındaki Ballıhisar'da bulunan Pessinus antik kenti ilçenin köklü geçmişini yansıtır. Nasreddin Hoca'nın da Sivrihisar'a bağlı Hortu köyünde doğduğu kabul edilir. Bu tarihi dokunun parçası olan taş evler, doğru onarıldığında uzun yıllar daha ayakta kalabilir.

Kısaca: Tarihi taş evlerde onarımın temel kuralı, özgün malzemeyle uyumlu çalışmaktır: Derzlerde kireç esaslı harç, çatıda aynı tipte kiremit ve sağlam ahşap taşıyıcılar, cephede buhar geçiren sıva ve boya. Çimento esaslı harç ve sıva taş duvara zarar verebilir. Tescilli yapılarda ve koruma alanında her müdahale öncesinde izin alınmalıdır.

Önce statüyü öğrenin

Evinizin tescilli olup olmadığı ve koruma alanında bulunup bulunmadığı, yapılabilecek işlerin kapsamını belirler. Tescilli yapılarda çatı yenileme, cephe onarımı ve doğrama değişimi gibi işler izne tabidir. Basit onarımlar için belediyenin ilgili koruma birimine, kapsamlı işler için Koruma Bölge Kurulu'na başvurulur. İşe başlamadan önce belediyeye danışmak, ileride yaşanabilecek sorunların önüne geçer.

Taş duvarlar ve derzler

Eski taş duvarlar genellikle kireç harcıyla örülmüştür. Kireç harcı taştan daha yumuşaktır ve buhar geçirir; duvardaki nem derzler yoluyla dışarı çıkar. Yıllar içinde bu derzler aşınır ve boşalır.

• Aşınmış derzler temizlenir ve yine kireç esaslı harçla doldurulur.
• Sonradan yapılmış sert çimento derzler, taşa zarar vermeden dikkatle kaldırılır.
• Kırılmış veya dökülmüş taşlar mümkünse benzer taşla tamamlanır.

Çimento harcı taştan sert ve buhar geçirimsiz olduğu için, nem bu kez taşın kendisinden çıkmaya çalışır; zamanla taş yüzeyleri dökülür ve tuzlanma görülür.

Çatı: Alaturka kiremit ve ahşap

Tarihi evlerin çoğunda ahşap çatı ve alaturka kiremit bulunur. Çatı onarımında sağlam kiremitler temizlenip yeniden kullanılır, eksikler aynı tipte kiremitle tamamlanır. Çürümüş mertek ve kaplama tahtaları aynı cins ahşapla değiştirilir. İzin kapsamında uygun görülürse kiremit altına su yalıtım örtüsü eklenebilir. Saçak profili ve çatı biçimi özgün hâliyle korunur. Hangi durumlarda aktarım gerektiğini çatı aktarımı ne zaman gerekir? yazımızda anlattık.

Duvar dibi nemi

Taş evlerde duvar diplerinde nem ve tuz lekesi sık görülür. Sokak kotunun yıllar içinde yükselmesi, yağmur suyunun duvar dibinde toplanması ve oluk eksikliği bunun başlıca nedenleridir. Bina çevresinde suyu uzaklaştıran eğim ve oluk sistemi, duvar dibinin nefes almasını engelleyen kaplamaların kaldırılması ilk önlemlerdir.

Cephede sıva ve boya

Sıvalı taş cephelerde kireç esaslı sıvalar ve buhar geçiren boyalar kullanılmalıdır. Plastik esaslı, buhar geçirmeyen boyalar duvar içindeki nemi hapseder ve kabarmaya yol açar. Renk seçimi tescilli yapılarda izin sürecinde belirlenir.

İç konfor

Kalın taş duvarlar yazın serin tutar, ancak kışın ısınması uzun sürer. Bu evlerde konforu artırmanın en güvenli yolları tavan arası yalıtımı, pencere ve kapılardaki hava kaçaklarının giderilmesi ve ısıtma düzeninin iyileştirilmesidir. İç yalıtım düşünülüyorsa buhar dengeleyici detaylar çok önemlidir; ayrıntılar için içten mi dıştan mı yalıtım yazımıza bakın.

Ahşap doğramalar ve pencereler

Tarihi evlerin ahşap pencereleri cephenin karakterinin bir parçasıdır. Tescilli yapılarda bu pencerelerin farklı malzemeden doğramalarla değiştirilmesi izne tabidir ve çoğu zaman uygun görülmez. Isı konforu için özgün pencereleri değiştirmek yerine onarmak, sızdırmazlık fitili eklemek, cam ve kasa birleşimlerini yenilemek ya da içeriden ikinci bir pencere eklemek gibi çözümler değerlendirilebilir. Ahşap doğramaların düzenli boya ve bakımı, ömürlerini önemli ölçüde uzatır.

Sık sorulan sorular

Taş eve sıva yapılmalı mı?

Özgün hâli sıvasız olan taş cepheler genellikle sıvasız bırakılır, derzleri onarılır. Özgün hâli sıvalı olan duvarlarda kireç esaslı sıva kullanılır. Tescilli yapılarda karar izin sürecinde verilir.

Sivrihisar'daki tarihi evimin çatısını değiştirebilir miyim?

Tescilli veya koruma alanındaki yapılarda çatı işleri izne tabidir. Basit onarımlar ile kapsamlı yenilemeler farklı süreçlere bağlıdır; belediyeye danışarak başlayın.

Taş evde nem nasıl kalıcı çözülür?

Suyun kaynağı çözülerek: oluk ve iniş boruları, bina çevresi eğimi, duvar dibinde nefes almayı engelleyen kaplamaların kaldırılması ve uygun harç ile sıva. Yüzeysel boya kalıcı çözüm değildir.

Sivrihisar'daki taş eviniz için çatı ve cephe onarımı keşfi talep etmek isterseniz çatı aktarımı ve çatı tadilatı hizmetlerimizi inceleyebilir veya bize ulaşabilirsiniz. Kerpiç evler için Han rehberimize, tüm ilçeler için ilçe ilçe rehberimize göz atın.